Stowarzyszenie "Dla Naszych Dzieci"                       pomóż jak potrafisz...                             

 

Mediacja w sprawach rodzinnych

niedziela, 14, maj 2017

Obserwując w ostatnim czasie dyskusje w kontekście alimentów, opieki naprzemiennej czy też sprawowania władzy rodzicielskiej przez rodziców, coraz częściej pojawia się temat mediacji i roli mediatora w tym kontekście. Coraz częściej też sądy korzystają z usług mediatorów a na forach i grupach na portalach społecznościowych roi się od pytań „Co to jest mediacja i jak ona wygląda?”

lub „Czy mediacja jest obowiązkowa? Ile to kosztuje”. Dziś postanowiłam się nad tym tematem pochylić i odpowiedzieć na niektóre pytania z racji bycia mediatorem w sprawach rodzinnych. Tak czy inaczej dziś o mediacji właśnie.

Co to jest mediacja?

Mediacja „jest dobrowolną, poufną metodą rozwiązywania sporu, w której strony sporu, z pomocą bezstronnego i neutralnego mediatora, samodzielnie dochodzą do porozumienia. Zastosowanie mediacji jest możliwe we wszystkich sprawach, w których prawo dopuszcza zawarcie ugody”. Wniosek o mediację można złożyć na każdym etapie postępowania sądowego.

Kim jest Mediator?

Mediatorów możemy podzielić na tych którzy mediują w mediacjach umownych (na wniosek stron) lub Mediatorów stałych (wpisanych na listę stałych mediatorów w sądzie, mediacja na wniosek sądu). Wpisanie na listę stałych mediatorów podnosi rangę Mediatora, ale nie jest to warunkiem koniecznym do prowadzenia mediacji pozasądowych.

Mediatorem stałym może zostać osoba, która (na podstawie art. 157a ustawy o ustroju sądów powszechnych) :

  • posiada pełną zdolność do czynności prawnych i pełnię praw publicznych,
  • posiada wiedzę i umiejętności w prowadzeniu mediacji,
  • ma ukończone 26 lat i zna język polski.

Najczęściej jednak mediują osoby, które z zawodu są psychologami, prawnikami lub pedagogami, które ukończyły odpowiednie szkolenia, kursy i przeprowadziły odpowiednią ilość mediacji, czyli legitymują się odpowiednim doświadczeniem i wiedzą. W zależności od rodzaju sprawy sąd kieruje nas do odpowiedniego mediatora z listy, który posiada wg sądu odpowiednie kwalifikacje. Strony mogą również same zgłosić się do mediatora na swój wniosek.

Jakie zasady obowiązują podczas mediacji?

Dobrowolność
Dobrowolność jako naczelna zasada mediacji została uregulowana w art. 183(1)kpc. Obowiązuje strony i mediatora. Mediator zobowiązany jest do poinformowania stron na wstępie postępowania mediacyjnego o tym, że mają prawo do odstąpienia od mediacji na każdym jej etapie.

Akceptowalność
Strony konfliktu powinny zaakceptować osobę mediatora jak i sposób prowadzenia mediacji w trakcie przebiegu postępowania mediacyjnego.

Bezstronność
Według art. 183(3)kpc, mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu mediacji. Mediator nie powinien sugerować, co może być przedmiotem ugody ani narzucać rozwiązania sporu. Może, natomiast, zachęcać strony do wyrażania stanowisk i opinii oraz do negocjowania formy zadośćuczynienia czy też innych elementów ugody.

Neutralność
Mediator ma obowiązek pozostać neutralny wobec sposobu rozwiązania sporu proponowanego przez jedną ze stron. Może, natomiast, ocenić czy zawartemu porozumieniu będzie można nadać klauzulę wykonalności, gdyby strony chciały zatwierdzić ugodę przed sądem. Neutralność mediatora jest gwarantowana przyjętymi przez mediatora zasadami etyki mediatora.

Poufność
Zgodnie za art. 183(4)kpc przebieg mediacji jest całkowicie poufny. Zasada obowiązuje podczas sesji wspólnych i spotkań na osobności. Strony mogą przekazać osobom trzecim tylko takie informacje jakie wspólnie uzgodnią. Zgodnie z art. 259(1)kpc, mediator nie może być świadkiem co do faktów, o których dowiedział się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku zachowania tajemnicy mediacji.

Jak to powinno wyglądać w praktyce?

Załóżmy, że sprawa dotyczy ustalenia wysokości alimentów. Strony nie potrafią się w tej kwestii porozumieć albo wręcz odwrotnie potrafią, ale chcą mieć te ustalenia na papierze, potwierdzone przez sąd. Wszyscy wiemy, jak funkcjonują dzisiaj sądy i ile czasu trwa postępowanie chociażby w sprawie alimentacyjnej. Jeśli chcemy przyspieszyć ustalenie kwoty alimentów to najlepszym wyjściem będzie zgłosić się samodzielnie do mediatora i złożyć wniosek o przeprowadzenie mediacji. Mediator ustala termin, miejsce i wysyła zaproszenie do stron. Ja wcześniej dzwonię do osób, które zdecydowały się na mediację, przedstawiam im warunki umowy mediacyjnej, zasady prowadzenia mediacji itp, a później przesyłam im drogą mailową ów umowę do wglądu. Na pierwszym spotkaniu zanim zaczniemy, strony podpisują umowę i uiszczają ustaloną wcześniej opłatę (jeśli jest to mediacja pozasądowa). Następnie przechodzimy do meritum, czyli ustalenia czego dotyczy spór lub w jakim zakresie strony chciałyby dojść do porozumienia. Moją rolą podczas takiego spotkania jest pilnowanie, aby strony przestrzegały wcześniej ustalonych zasad, aby atmosfera rozmowy przebiegała w sposób umożliwiający efektywną komunikację, aby każda ze stron mogła przedstawić swoje propozycje lub stanowisko, ale przede wszystkim moją rolą jest zebranie wszystkich informacji i pokazanie skonfliktowanym osobom w jakich obszarach są zgodni, w jakich potrzebny jest kompromis. Mediator zadaje też pytania, które mogą pomóc w określeniu stanu faktycznego, lub/i potrzeb stron czy ich wspólnego dziecka, którego sprawa dotyczy. Mediator zbiera informacje i podsumowuje. W sprawach alimentacyjnych mediator staje się często księgowym, który liczy kto ile potrzebuje i kto ile ma, aby te potrzeby zaspokoić. Mediator nie może zmuszać stron do podjęcia decyzji lub zgodzenia się na którąkolwiek propozycję. Mediator wskazuje możliwości, pokazuje to, co zostało powiedziane, co zostało ustalone, dopytuje o szczegóły tych ustaleń, aby w przyszłości nie było problemów z realizacją takiej ugody. Sprawdza, czy strony wszystko zrozumiały i czy zawarta przez stronę ugoda jest zgodna z prawem, nie narusza zasad współżycia społecznego, nie jest obejściem prawa. Jeśli strony doszły do kompromisu, formułuje ugodę. Na koniec strony ugodę podpisują i wskazują kto ma tą ugodę dostarczyć sądowi (strony czy mediator). W ugodzie wnioskuje się do sądu o zatwierdzenie ugody i nadanie jej klauzuli wykonalności. Sąd może na posiedzeniu niejawnym ugodę zatwierdzić (co w praktyce zdarza się dość często) i tym sposobem kończy się postępowanie przed sądem, a ugoda wchodzi w życie, tym samym strony mają obowiązek się z niej wywiązać. Jeśli tego nie robią, to w przypadku ustalonych tą drogą alimentów taka ugoda ma taką samą moc sprawczą co orzeczenie sądu w tej sprawie i można z nią iść do komornika. Jeśli mediacja ma być przeprowadzona na zlecenie sądu to różnica jest taka, że to sąd w pierwszej kolejności wskazuje mediatora z listy. Proces mediacji powinien przebiegać podobnie.

Czy można nie zgodzić się na mediację?

Oczywiście, że tak! Podstawową zasadą mediacji jest jej dobrowolność, co oznacza, że strony, które stawiają się na mediację podejmują się jej z własnej, nieprzymuszonej woli. Każdy ma prawo odmówić udziału w mediacji przed jej rozpoczęciem, ale także w trakcie jej trwania. Jeśli mediacja była zlecona przez sąd, mediator przesyła tam odpowiednią informację o wyniku mediacji, w przypadku niestawiennictwa, że mediacja nie doszła do skutku w wyniku odmowy udziału jednej ze stron w mediacji.

Czy mediator opisuje przebieg mediacji, kto na co się zgodził, a na co się nie zgodził?

Mediator oprócz ugody wysyła do sądu również raport z przeprowadzonej mediacji. Jednak bez obaw, raport taki, ani sama ugoda nie może zawierać opisu procesu mediacji. W dokumentach tych zawarte są jedynie ustalenia stron. Pozostałe informacje są poufne.

Ile kosztuje postępowanie mediacyjne?

• Koszty mediacji (wynagrodzenie mediatora i zwrot wydatków związanych z przeprowadzeniem mediacji) obciążają strony, co do zasady w równych częściach, chyba że strony ustalą inny podział rozliczeń.

• Strona postępowania mediacyjnego może złożyć na zasadach ogólnych wniosek o zwolnienie od kosztów mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.

• W postępowaniu mediacyjnym ze skierowania sądu, w sporach niemajątkowych oraz w sporach o prawa majątkowe, w których wartości przedmiotu sporu nie da się ustalić, wynagrodzenie mediatora wynosi 150 zł za pierwsze posiedzenie mediacyjne, a za każde kolejne - 100 zł (łącznie nie więcej niż 450 zł). Jeśli postępowanie dotyczy praw majątkowych, wynagrodzenie mediatora wynosi 1% wartości przedmiotu sporu (nie mniej niż 150 zł i nie więcej niż 2000 zł za całość postępowania mediacyjnego). Zwrotowi podlegają też wydatki mediatora poniesione w związku z przeprowadzeniem mediacji (w tym opłata za wynajem pomieszczenia do 70 zł za jedno posiedzenie oraz koszty korespondencji, w wysokości nieprzekraczającej 30 zł). Jeśli mediator jest podatnikiem zobowiązanym do rozliczenia podatku od towarów i usług, do kosztów mediacji dolicza się podatek VAT.

• Niezależnie od wyniku sprawy, sąd może nałożyć na stronę obowiązek zwrotu kosztów powstałych wskutek oczywiście nieuzasadnionej odmowy udziału w mediacji.

• Jeśli dojdzie do zawarcia ugody przed rozpoczęciem rozprawy, strona otrzyma zwrot 100% opłaty sądowej, którą zapłaciła wnosząc sprawę do sądu. Jeśli do zawarcia ugody przed mediatorem dojdzie na późniejszym etapie postępowania sądowego (po rozpoczęciu rozprawy), strona otrzyma zwrot 75% opłaty sądowej.

• W przypadku mediacji pozasądowej, wysokość wynagrodzenia mediatora i zwrot jego wydatków poniesionych w związku z przeprowadzeniem mediacji wynikają z cennika ośrodka mediacyjnego lub strony uzgadniają je razem z mediatorem przed rozpoczęciem mediacji.

Jakie są korzyści z mediacji?

• Mediacja znacznie skraca czas postępowania sądowego

• Mediacja prowadzona poza salą rozpraw, w komfortowych warunkach, z osobą która z założenia ma dbać o odpowiednią atmosferę i bezpieczeństwo takiej rozmowy obniża poziom stresu i daje większe możliwości na dojście do porozumienia.

• Mediacja stwarza stronom szansę na samodzielne, szybkie i tanie rozwiązanie ich sporu w formie polubownego porozumienia.

• Mediacja pozwala na utrzymanie wzajemnych relacji.

• Mediacja umożliwia zachowanie korzystnego wizerunku.

• Mediacja sprzyja obniżeniu poziomu negatywnych emocji oraz zrozumieniu potrzeb własnych i drugiej strony, a przez to zmniejsza obciążenie psychiczne związane z sytuacją konfliktową.

• Mediacja daje realne szanse na zażegnanie sporu, lub co najmniej znalezienie w nim kompromisu. 

W mojej opinii mediacja powinna być obligatoryjnym postępowaniem w sprawach alimentacyjnych, czy ustalania opieki/władzy rodzicielskiej nad dzieckiem po rozstaniu rodziców. Dopiero, kiedy strony nie porozumieją się w procesie mediacji, sprawa powinna trafić do sądu.  Jeśli z jakiegoś powodu do tej pory nie pomyśleliście o tej możliwości postępowania w sprawach rodzinnych, to mam nadzieję, że niniejszy artykuł was do tego przekona. W razie potrzeby, służę pomocą.

mgr Justyna Żukowska-Gołębiewska psycholog dziecięcy, Stowarzyszenie "Dla Naszych Dzieci"

 

Bibliografia: 

1. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 30.11.2005 r. w sprawie wysokości wynagrodzenia i podlegających zwrotowi wydatków mediatora w postępowaniu cywilnym (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 218).

2. Zob. np.: A. M. Arkuszewska, J. Plis, Zarys metodyki pracy w sprawach cywilnych, Warszawa 2014, s. 85-87

3. http://www.osrodekmediacji.info.pl/zasady_mediacji.html

4. http://www.mediacja.gov.pl/

Współpraca